ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΥ ΕΡΙΞΑΝ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Η πόλη που ίδρυσαν στο Τουρκιστάν: Αϊ Χανούμ
-Ömer Asan-
Η Αϊ Χανούμ (Ai Khanum / Ay Hanım) είναι η πόλη που ίδρυσαν οι διάδοχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου (356–323 π.Χ.) στην Κεντρική Ασία, στην Τουράν, δηλαδή στην εστία των Τούρκων· σήμερα βρίσκεται εντός των συνόρων του Αφγανιστάν.
Χτισμένη σε στρατηγική θέση πάνω στον ποταμό Αμούδάρια (αρχαίος Ώξος / Τζέιχουν), η πόλη διαθέτει πολυάριθμα κατάλοιπα της ελληνιστικής εποχής: ελληνικό θέατρο, γυμνάσιο, καθώς και οικίες με κομψές περίστυλες αυλές.
Ίδρυση και Ιστορία της Πόλης
Η ίδρυση της Αϊ Χανούμ ανάγεται στην περίοδο των Σελευκιδών, δηλαδή στην πρώιμη ελληνιστική εποχή. Οι περισσότερες πηγές χρονολογούν την ίδρυση στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. (300–285 π.Χ.). Τότε οι Τούρκοι δεν είχαν ακόμη εμφανιστεί στην ιστορία.
Η πόλη δεν ιδρύθηκε προσωπικά από τον Αλέξανδρο· οι κατακτήσεις του όμως άνοιξαν τον δρόμο, και οι Σελευκίδες εγκαθίδρυσαν σε αυτές τις περιοχές ελληνιστικά κέντρα. Η Αϊ Χανούμ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του ελληνιστικού πολιτισμού και του αστικού μοντέλου.
Κατά την περίοδο του Ευκρατίδη Α΄ η πόλη γνώρισε μεγάλη άνθηση, ανοικοδόμηση και μνημειώδη έργα.
Το 145 π.Χ. καταστράφηκε για πρώτη φορά από βαρβαρικές φυλές που εισέβαλαν από τον βορρά (Γωγ και Μαγώγ). Στο Κοράνιο, ο Μέγας Αλέξανδρος εμφανίζεται ως Ζουλκαρναΐν και οι λαοί αυτοί ως Γωγ και Μαγώγ. Οι κάτοικοι ζήτησαν τότε από τον Αλέξανδρο να υψώσει τείχος για να τους προστατεύσει.
Σούρα αλ-Κεχφ, 94:
«Είπαν: ‘Ω Ζουλκαρναΐν! Ο Γωγ και ο Μαγώγ προκαλούν διαφθορά στη γη. Θέλεις να σου δώσουμε αμοιβή ώστε να υψώσεις ανάμεσά μας και σε αυτούς ένα τείχος;’»
Σούρα αλ-Ανμπιγιά, 96:
«Και όταν ανοιχθεί το φράγμα του Γωγ και Μαγώγ, αυτοί θα ξεχυθούν από κάθε λόφο.»
Ίσως η σημερινή εχθρότητα μεταξύ λαών και πόλεων να έχει πολύ βαθιές ρίζες. Στην Ανατολία, λόγου χάρη, δεν ιδρύθηκαν νέες πόλεις από τους Τούρκους· τις παλαιές τις μετέτρεψαν, ιδιαίτερα μετά την ανταλλαγή και την ίδρυση της Δημοκρατίας, σε άχαρες τσιμεντουπόλεις. Αν είχε ληφθεί κάποτε ως πρότυπο η Αϊ Χανούμ, οι μαζικές μεταναστεύσεις προς τη Δύση ίσως είχαν σταματήσει πολύ νωρίτερα.
Ωστόσο, όπως ο εκφωνητής στην κρατική τηλεόραση —απόγονος, τρόπον τινά, των Γωγ και Μαγώγ— που σχολίαζε πρόσφατα τον αγώνα μπάσκετ, ας συνεχίσουμε να «ρίχνουμε πολιτισμούς στη θάλασσα». Αυτό φαίνεται να είναι ο ιστορικός ρόλος που μας επιφυλάχθηκε.
—
Ευρήματα των Ανασκαφών
1. Πήλινο σκεύος με παράσταση της Κυβέλης, θυσιαστικού ζώου και θεού του ήλιου· ξεχωρίζει το ελληνικό σύμβολο της ημισελήνου και του άστρου.
2. Νόμισμα με την επιγραφή ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ, αφιερωμένο στον βασιλιά Αντίοχο.
