Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου
Για πολλά χρόνια επικρατούσε η ιδέα ότι οι αρχαίοι Έλληνες ζούσαν μέσα στα όρια της Μεσογείου και ότι δεν είχαν καμία σχέση με μακρινές χώρες όπως η Κίνα.
Ωστόσο, όταν εξετάζουμε προσεκτικά τις ιστορικές πηγές και τα αρχαιολογικά δεδομένα, μια πιο ενδιαφέρουσα εικόνα εμφανίζεται. Οι δύο πολιτισμοί, αν και μακρινοί, δεν ήταν εντελώς απομονωμένοι. Υπήρχαν ενδιάμεσοι λαοί, εμπορικές διαδρομές, ταξιδευτές και βασίλεια που λειτουργούσαν ως “γέφυρες” ανάμεσά τους.
Η σημαντικότερη τέτοια γέφυρα ήταν η περιοχή της Βακτρίας, ένα ελληνιστικό βασίλειο που δημιουργήθηκε μετά τον Μέγα Αλέξανδρο, στην Κεντρική Ασία.
Εκεί, Έλληνες ζούσαν σε πόλεις που απείχαν μόλις λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα από τα σύνορα της Κίνας.
Όταν ο Κινέζος απεσταλμένος Ζανγκ Τσιέν ταξίδεψε προς Δυσμάς τον 2ο αιώνα π.κ.ε., κατέγραψε λαούς και πόλεις που ταυτίζονται με ελληνικά κέντρα της Βακτριανής. Για πρώτη φορά, οι Κινέζοι έμαθαν ότι στα δυτικά υπάρχει ένας ανεπτυγμένος πολιτισμός με πόλεις, αγορά, στρατό και τεχνίτες.
Στα ίδια κινεζικά χρονικά εμφανίζεται και ο όρος “Νταγιουάν” (Dayuan), που σημαίνει “Μεγάλοι Ίωνες”, τουτέστιν Έλληνες.
Οι Κινέζοι μάλιστα έφτασαν στο σημείο να διεξάγουν πόλεμο με αυτούς τους λαούς για να αποκτήσουν τα περίφημα “ουράνια άλογα” (Πόλεμος των Ουράνιων Αλόγων) δείχνοντας ότι η επαφή τους ήταν αρκετά ουσιαστική ώστε να επηρεάσει την κινεζική πολιτική και διπλωματία.
Η αρχαιολογία προσφέρει και άλλες, πιο λεπτές ενδείξεις επικοινωνίας.
Μία από τις πιο συζητημένες θεωρίες αφορά τον Στρατό από Τερακότα. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι Έλληνες τεχνίτες ή τεχνικές της ελληνιστικής γλυπτικής ίσως έφτασαν στην Κίνα, επηρεάζοντας την απεικόνιση του ανθρώπινου σώματος, που παρουσιάζει ασυνήθιστο ρεαλισμό για τα κινεζικά δεδομένα της εποχής. Άλλοι επιστήμονες το αμφισβητούν, αλλά το γεγονός ότι μια τέτοια συζήτηση υφίσταται, δείχνει πόσο πιθανές θεωρούνται πλέον οι ενδιάμεσες επιρροές.
Η επικοινωνία ανάμεσα στους δύο κόσμους δεν περιορίστηκε σε τεχνικά ή εμπορικά ζητήματα. Στην Κεντρική Ασία αναπτύχθηκε η παράδοση της Ελληνο-Βουδδιστικής τέχνης και φιλοσοφίας, όπου ελληνικά αισθητικά στοιχεία και ανατολικές θρησκευτικές ιδέες συνυπήρχαν. Μέσα από αυτούς τους δρόμους, στοιχεία από τον ελληνικό στοχασμό, φιλοσοφία και ελληνιστική τέχνη ταξίδεψαν προς Ανατολάς, ενώ συγχρόνως, ανατολικές θρησκευτικές και φιλοσοφικές ιδέες ταξίδευαν προς Δυσμάς.
Αν εξετάσει κανείς τις φιλοσοφίες των δύο λαών, βρίσκει πλείστες παράλληλες ανησυχίες, ακόμη κι αν δεν υπάρχει απόδειξη “άμεσης” επικοινωνίας.
Η ηθική πρακτική, η φυσική τάξη του κόσμου, η σχέση ανθρώπου και φύσης, η αναζήτηση του μέτρου και της αρμονίας.
Μορφές όπως ο Ηράκλειτος και ο Λάο Τσε διετύπωσαν σκέψεις που, παρά την απόσταση και την διαφορετική παράδοση, μοιάζουν να “συνομιλούν”. Αυτό δεν αποδεικνύει φυσικά άμεση επαφή, δείχνει όμως ότι οι μεγάλοι πολιτισμοί συχνά αντιμετωπίζουν κοινά ερωτήματα και γεννούν ιδέες με παράλληλο τρόπο, ακόμη και από μακριά.
Έτσι, η εικόνα του Έλληνος Σωκράτη και του Κινέζου Κομφούκιου, που “συναντιούνται” συμβολικώς στην αρχαία αγορά των Αθηνών, δεν είναι μόνο ποιητική και συμβολική.
Αντανακλά το γεγονός ότι οι δύο πολιτισμοί έφτασαν πολύ κοντά, γνώρισαν ο ένας τον άλλον έστω και από απόσταση, επηρεάστηκαν μέσω τρίτων λαών και άφησαν σημαντικά ίχνη στην ιστορία της Κεντρικής Ασίας αλλά και του υπόλοιπου κόσμου.
Σήμερα, η έρευνα συνεχίζεται και εμπλουτίζεται. Όμως το βέβαιο είναι πως η ιδέα της πλήρους απομόνωσης δεν μπορεί πλέον να γίνει αποδεκτή.
Βιβλιογραφία και πηγές:
1. L. Nickel, “The First Emperor and Sculpture in China”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, SOAS, Cambridge University Press (2013).
2. Maev Kennedy, “Ancient Greeks ‘may have inspired China’s Terracotta Army’”, The Guardian (2016).
3. H. Yanxiao, The Land of One Thousand Cities and the Land of One Million People: Greco-Roman and Chinese Perspectives on Bactria in Antiquity, University of Chicago.
4. H. Mairs (επιμ.), Between East and West: New Research on Ancient Central Asia, Philipp von Zabern / BAR International Series.
5. Harvard CHS Research Bulletin, “Hellenistic Information in China” (2014).
6. Πόλεμος των Ουράνιων Αλόγων, https://el.wikipedia.org/…/%CE%A0%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE…
7. Νταγιουάν, https://el.wikipedia.org/…/%CE%9D%CF%84%CE%B1%CE%B3%CE…
Εικόνα: Διαδίκτυον
When Two Great Worlds “Touched” Each Other:
What Did the Ancient Greeks Know About the Ancient Chinese?
For many years, the prevailing idea was that the ancient Greeks lived within the boundaries of the Mediterranean and had no connection with distant lands such as China.
However, when we examine historical sources and archaeological evidence more carefully, a far more interesting picture emerges. The two civilizations, though far apart, were not completely isolated. There were intermediate people, trade routes, travelers, and kingdoms that acted as “bridges” between them.
The most significant of these bridges was the region of Bactria, a Hellenistic kingdom created after Alexander the Great, located in Central Asia.
There, Greeks lived in cities only a few hundred kilometers from the borders of China.
When the Chinese envoy Zhang Qian travelled westward in the 2nd century BCE, he recorded people and cities that correspond to Greek centers in Bactria. For the first time, the Chinese learned that to the west there were developed civilization with cities, marketplaces, armies, and skilled artisans.
In the same Chinese chronicles appears the term “Dayuan”, meaning “Great Ionians,” that is, Greeks.
The Chinese even went so far as to wage war against these peoples in order to obtain the famous “heavenly horses” (the War of the Heavenly Horses), showing that their contact was substantial enough to influence Chinese politics and diplomacy.
Archaeology offers additional and more subtle indications of communication.
One of the most discussed theories concerns the Terracotta Army. Some researchers argue that Greek craftsmen or Hellenistic sculptural techniques may have reached China, influencing the depiction of the human body, which displays an unusual realism for Chinese artistic standards of that era. Other scholars dispute this, but the very existence of such a debate shows how plausible these indirect influences are considered today.
Communication between the two worlds was not limited to technical or commercial matters. In Central Asia, the tradition of Greco-Buddhist art and philosophy developed, where Greek aesthetic elements and Eastern religious ideas coexisted. Through these routes, aspects of Greek thought, philosophy, and Hellenistic art traveled eastward, while at the same time Eastern religious and philosophical ideas moved westward.
If one examines the philosophies of the two people, numerous parallel concerns emerge, even if there is no evidence of direct contact.
Ethical practice, the natural order of the world, the relationship between humans and nature, the search for balance and harmony.
Figures such as Heraclitus and Laozi articulated ideas that—despite the geographical distance and differing cultural traditions—seem to “converse” with one another. This does not, of course, prove direct contact; it does, however, show that great civilizations often confront similar questions and generate ideas in parallel, even from afar.
Thus, the image of Socrates and Confucius “meeting” symbolically in the ancient Athenian agora is not only poetic and symbolic.
It reflects the fact that the two civilizations came quite close, knew of each other even from a distance, influenced one another through intermediary peoples, and left significant traces in the history of Central Asia and the rest of the world.
Today, research continues and expands. But what is certain is that the idea of complete isolation can no longer be accepted.
