Οι αρχαιολόγοι που πραγματοποιούσαν ανασκαφές στην αρχαία Αίγυπτο έφεραν στο φως μία από τις σημαντικότερες επιβεβαιώσεις που έχουν συνδεθεί ποτέ με τη Βίβλο: ένα μνημείο νίκης του Φαραώ Μερνεπτά, στο οποίο αναφέρεται το Ισραήλ ονομαστικά — για πρώτη φορά στην καταγεγραμμένη ιστορία.
Μετά τον θάνατο του Ιησού του Ναυή, η Βίβλος περιγράφει μια περίοδο χάους. Οι φυλές του Ισραήλ ήταν διασκορπισμένες, χωρίς ενιαία ηγεσία, και δέχονταν επανειλημμένα επιθέσεις από ξένους εχθρούς (Κριτές 2:10-15). Ένας από αυτούς τους εχθρούς ήταν και η Αίγυπτος.
Το 1208 π.Χ., ο Φαραώ Μερνεπτά, γιος του Ραμσή Β΄, πραγματοποίησε στρατιωτική εκστρατεία στη Χαναάν. Για να τιμήσει τις στρατιωτικές του νίκες, ανήγειρε ένα λίθινο μνημείο, το οποίο σήμερα είναι γνωστό ως Στήλη του Μερνεπτά (Merneptah Stele).
Και πάνω σε αυτή την πέτρινη στήλη είναι χαραγμένα τα εξής λόγια:
«Λεηλατήθηκε η Χαναάν… Η Ασκελόν κυριεύθηκε, η Γεζέρ καταλήφθηκε, η Γιανοάμ εξαλείφθηκε· το Ισραήλ ερημώθηκε — ο σπόρος του δεν υπάρχει πλέον.»
Αυτή και μόνο η αναφορά είναι εξαιρετικά σημαντική. Γιατί;
Επειδή η αρχαιολογία επιβεβαιώνει, σύμφωνα με την παραπάνω ερμηνεία, στοιχεία που περιγράφονται στη Βίβλο.
Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι το Ισραήλ αναφέρεται ξεχωριστά από τη Χαναάν, γεγονός που δείχνει ότι αποτελούσε ήδη έναν διακριτό λαό και δεν ταυτιζόταν απλώς με τους Χαναναίους.
Το όνομα «Ισραήλ» εμφανίζεται επίσης με γραμματική μορφή που έχει ερμηνευθεί ως αναφορά σε λαό ή πληθυσμιακή ομάδα, σε αντίθεση με τις άλλες ονομασίες της επιγραφής.
Οι πόλεις που αναφέρονται — Ασκελόν, Γεζέρ και Γιανοάμ — αντιμετωπίζονται διαφορετικά στην αιγυπτιακή γραφή, καθώς παρουσιάζονται ως πόλεις ή αστικές οντότητες.
Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους μελετητές στην άποψη ότι το Ισραήλ εκείνη την εποχή δεν διέθετε ακόμη κεντρική πρωτεύουσα ή οργανωμένο βασίλειο, κάτι που μπορεί να ταιριάζει με την περίοδο των Κριτών όπως αυτή περιγράφεται στη Βίβλο.
Η χρονολόγηση της στήλης — περίπου 1208 π.Χ. — τοποθετεί την παρουσία του Ισραήλ στη Χαναάν σε μια εποχή που, σύμφωνα με τη βιβλική χρονολογία, ακολουθεί τον θάνατο του Ιησού του Ναυή.
Αυτό έχει χρησιμοποιηθεί για να υποστηριχθεί ότι:
• η εγκατάσταση των ισραηλιτικών φυλών στη Χαναάν είχε ήδη ξεκινήσει,
• ομάδες που ταυτίζονταν με το Ισραήλ είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή, ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές,
• και ο αιγυπτιακός στρατός αντιμετώπιζε δυσκολίες στην πρόσβαση σε ορισμένες από αυτές τις περιοχές.
Η Στήλη του Μερνεπτά έχει επίσης αποτελέσει σημαντικό στοιχείο στη συζήτηση για τη χρονολόγηση της Εξόδου και της εγκατάστασης των Ισραηλιτών στη Χαναάν.
Ωστόσο, η στήλη δεν αποτελεί αντίγραφο ή παράθεση της Βίβλου. Είναι ένα ανεξάρτητο αιγυπτιακό ιστορικό κείμενο που χρονολογείται περίπου στα τέλη του 13ου αιώνα π.Χ. και αποτελεί την παλαιότερη γνωστή εξωβιβλική αναφορά στο όνομα «Ισραήλ».
Γι’ αυτό και η ανακάλυψή της θεωρείται εξαιρετικά σημαντική για την αρχαιολογία της αρχαίας Εγγύς Ανατολής και για τη μελέτη της ιστορικής παρουσίας του Ισραήλ στην περιοχή.
Η Στήλη του Μερνεπτά δεν “παραθέτει” τη Βίβλο. Παρέχει, όμως, ένα ανεξάρτητο αρχαιολογικό στοιχείο που αποδεικνύει ότι το όνομα «Ισραήλ» υπήρχε ήδη ως αναγνωρίσιμη πληθυσμιακή ομάδα στη Χαναάν γύρω στο 1208 π.Χ.
